به گزارش ایسنا، بنگاه اقتصادی خانوادگی، نوعی فعالیت اقتصادی است که در همه جوامع وجود دارد و هنوز هم یکی از نهادهای اقتصادی اصلی در جوامع بشری بهحساب میxadآید. طبق تحقیقات انجامگرفته، کسبوکارهای خانوادگی بین 65 تا 90 درصد کسبوکارهای جهان را شکل میxadدهند. در بسیاری از کشورهای پیشرفته، معمولاً شرکتxadهای خانوادگی، حدود نیمی از نیروی کار را در بخش خصوصی استخدام میxadکنند. این آمار و ارقام از یکxadسو نشاندهنده اهمیت جایگاه بنگاهxadهای اقتصادی خانوادگی در اقتصاد همه کشورها و ازجمله ایران است و از سوی دیگر بیانگر نقش آنxadها در رشد و توسعه اقتصادی است.

زنان، بهعنوان یکی از دو ستون اصلی خانواده، ازنظر تاریخی نقش پنهان مهمی در شرکتxadها و بنگاهxadهای اقتصادی خانوادگی ایفا کردهxadاند. جایگاه زنان در فعالیتxadهای اقتصادی خانوادگی تحت تأثیر جایگاه خانوادگی آنهاست. بنگاهxadهای اقتصادی خانوادگی بیانگر شکلی از فعالیتxadهای اقتصادی است که اعضای یک خانواده در آن درگیرند. ازاینرو، ساختار و اصول حاکم بر خانواده به شکلxadهای مختلف در واحد اقتصادی اثر میxadگذارد. به همین دلیل، نوع دیدگاه و نگرش به جایگاه زن در خانواده، تعیین کننده جایگاه او در بنگاه اقتصادی است.

در رابطه با این موضوع، گروهی از پژوهشگران کشورمان سعی کردهاند در مطالعهای پژوهشی، به بازسازی معنایی نقش و جایگاه زنان در بنگاهxadهای اقتصادی خانوادگی کوچک و متوسط بپردازند.

در این تحقیق که توسط محققان دانشگاه تبریز و دانشگاه خوارزمی انجام شده است، پاسخ به این سؤالات مدنظر بوده است: اینکه از نگاه مدیرعاملان کسبxadوکارهای خانوادگی، زنان خانواده چه نقشی در کسبوکار دارند و نقش آنها چه تأثیری بر عملکرد بنگاه اقتصادی بر جای میxadگذارد؟ میزان و شیوه درگیری آنها در فعالیت بنگاه به چه صورت است؟ و زنان در ارتباط بین کسبوکار، به منزله نظامی اقتصادی و خانواده، به منزله نهادی اجتماعی، چه نقشی دارند؟

در این پژوهش که از نوع اکتشافی بوده است، از مصاحبه نیمه ساختیافته با تعدادی از مدیرعاملان بنگاههای اقتصادی استفاده شده است و سپس دادههای حاصله، با استفاده از روشها و نرمافزارهای آماری، تجزیهوتحلیل شدهاند.

در نتیجه این بررسیها مشخص شد که نقش زنان تا حدود بسیاری، از هنجارها، ارزشxadها و نگرشxadهای فرهنگی حاکم بر هم محیط خانواده و هم محیط کسبوکار متأثر است. بر این اساس، نگرش و مدیریت مردسالارانه به منزله مهمxadترین نظام ارزشی و فرهنگی حاکم بر خانواده نقش و جایگاه زنان در کسبxadوکارهای خانوادگی را تا حدود زیادی محدود میxadکند.

بنابراین بنیانxadگذاران و مدیرعاملان این شرکتxadها چه ازنظر مالکیت و چه در حوزه مدیریت کسبxadوکار برای زنان (بهویژه همسران) نقش و جایگاهی صوری و غیر مهم قائلxadاند! به همین دلیل، مالکیت آنها در کسبxadوکار، محدود به تعداد معدودی سهام است که بیشتر به منزله هدیه به آنها تعلق گرفته است.

همچنین، طبق این نتایج، میxadتوان نقش زنان در کسبxadوکار را تا حدودی جدلی توصیف کرد. به همین دلیل بهنوعی با حضور دائمی آنها در بنگاه اقتصادی مخالفت میxadشود. در مواردی نیز که زنان بهویژه دختران و عروسxadهای خانواده در بنگاه اقتصادی حضور دارند، بهxadندرت از حالت کارمندی خارج شده و به سمتxadهای مدیریتی، بهویژه مدیرعاملی بنگاه، ارتقاء پیدا میxadکنند.

ستار محمدی تلوار، محقق جامعهشناسی اقتصادی و توسعه دانشگاه تبریز و سایر محققان مشارکتکننده در این پژوهش اعتقاد دارند: «عدم تمایل به حضور زنان در کسبxadوکار یا نقش صوری و غیر مهم آنها، هم ناشی از یکxadسری کلیشهسازیهای جنسیتی مانند احساسی و محافظهکار دانستن آنهاست و هم تا حدودی برای جلوگیری از بروز حساسیتxadهای آنها به حضور زنان غیر فامیل و تأثیرات منفی آن بر کسبxadوکار است».

به گفته این محققان، «حضور و ایفای نقش زنان در کسبوکارهای خانوادگی، چالشهایی در پی دارد. این چالشxadها عبارتxadند از روابط رقابتی/حسادتی و بیاعتمادی فامیلی. چالشxadهای مورد اشاره، خود ناشی از رخ دادن نوعی درجهبندی فامیلی هستند که آن نیز از بستر فرهنگی کل جامعه متأثر است. درواقع، درجهبندی فامیلی یکی از ویژگیxadهای اصلی ساختار حاکم بر روابط خانوادگی و فامیلی است».

آنها میافزایند: «تقسیم فامیل به درجه یک، دو و غیره، نوع و میزان روابط خویشاوندی را تا حدود زیادی تعیین میxadکند. در این میان، زنان گرایش بیشتری به حفظ و تقویت روابط خود درون خانواده هستهxadای دارند. این گرایش بر کم و کیف روابط فامیلی تأثیر منفی دارد و باعث نوعی بیxadاعتمادی فامیلی میxadشود. این چالشxadها پیامدهایی برای خانواده و بنگاه اقتصادی در پی دارند. گاهی باعث میxadشوند تا روابط رو به سردی برود و حتی در مواردی به فروپاشی خانواده منجر شود. همچنین بازتاب ضعیف روابط فامیلی در فضای کسبوکار نیز دیده میxadشود. بهطوریکه میxadتواند به فروپاشی کسبوکار منجر شود».

درواقع، همانطور که یافتهxadهای این پژوهش نیز نشان داده است، سرنوشت اکثر کسبوکارهای خانوادگی در نتیجه چالشxadها و مشکلات مذکور به فروپاشی میxadانجامد. بنابراین، الزامات اجتماعی و فرهنگی بیرون از فضای کسبوکار هم در عملکرد و هم در تداوم نسلی بنگاه اقتصادی خانوادگی بسیار تأثیرگذار است.

محمدی تلوار و همکارانش معتقدند: «اگر کسبوکارهای خانوادگی بخواهند عملکرد موفقی داشته باشند و حتی از خلال نسلxadها تداوم پیدا کنند، باید با پیروی از اصول سازمانی، حاکمیت فردگرایی در فضای کسبوکار، شفافیت در شراکت و مواردی ازایندست تلاش کنند تا بهنوعی تفکیک فضایی بین خانواده و کسبوکار دست پیدا کنند. بدون شک، در چنین فضایی، زنان هم در خانه و هم در کسبوکار عملکرد بهتری خواهند داشت، زیرا حرفهxadای شدن به معنای حاکمیت شایستهسالاری نیز است و آنها میتوانند تا جایی که به نقش خانوادگیشان لطمهای وارد نشود، در کسبوکار نیز مشارکت داشته باشند. همچنین، شایستهسالاری زمینههای بروز اختلافات کاری را که بهxad ناچار به درون خانوادهها نیز کشیده میxadشود، تضعیف میxadکند و از تنشxadهای کاری و خانوادگی جلوگیری میxadکند».

این یافتههای جالبتوجه که میتوانند به کاهش نگرش و مدیریت مردسالارانه و افزایش گستره نقش و جایگاه زنان در کسبوکارهای خانوادگی و همچنین آگاهی از چالشهای حضور زنان در بنگاهxadهای اقتصادی خانوادگی و تلاش برای کاهش آنها کمک کنند، در قالب مقالهای علمی پژوهشی در نشریه «زن در توسعه و سیاست» منتشر شدهاند.

نشریه «زن در توسعه و سیاست» که توسط مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران بهصورت فصلنامه منتشر میشود، اولین نشریه دانشگاهی درباره مسائل زنان است که به طرح مباحث اجتماعی، رفتاری، اقتصادی و سیاسی مربوط به زنان ایران میپردازد.

انتهای پیام